Heti hian ka ngaihtuah a...

January ni 23, 2020 Vanglaini chanchinbu chhuaka Chiartute Thu­khawchang tih huangah khan Pu Isaac Zoliana'n ‘ṭhin’ tih thupui hmanga article a ziahah khan, "Mizo pawhin Sapṭawng kan phuahchawp ve a" tih sawiin Sapṭawng ni miah lo heng- promodown, underpant leh stay back tihte hi... tiin a rawn ziak a. Stay back hi chu kei ni hian a hman lohna turah kan hmang a, nitin naupang dawt kan hrilh a ni si... tiin duhthawh takin a sawi belh bawk a. Hetiang lam a rawn sawi tel hrim hrim hi a ṭha­hnemngaihna niin ka hria a, chhiar nuam ka tih zawng tak a ni bawk a, a lawmawm hle. 

Chutih laiin, ka rilru-ah thil dang a lo lang a. Chu chu- English hi hman dân hrang (varieties of English) a tamzia hi a ni. Chung English chu a hmanna hmun leh a hmangtute a zir hian a dik mai ṭhin. Chumi awmzia chu, Standard American English chu American-ho zingah chuan ṭawng hman dan a ni ta mai a. Chutiang chiah chuan Indian English pawh hi India ramah chuan ṭawng dik leh hman dan a ni ve leh mai bawk. 

Entir nan: British leh American English-ah chuan I've been here since yesterday tiha hman a nih laiin India rama English hmang tam tak chuan, I am here since yesterday tiin an sawi tho mai. Indian English-ah chuan have hi continuous form-a hmangin, I'm having three sons tiha sawi hi an hrat hle. Mahse, hetianga hman hi British English-ah te chuan an ti ngai meuh lo. 

Hei hian a entir chu, English grammar leh hman dan hi pianpui ṭawnga hmang lote zingah hian hman dan chi dang a lo tam thei viau mai tih hi a ni. Hengte hi a dik lo han tih dawt theih pawh a ni chiah ta lo va, a ramin hman dan hran deuh (variety) a nei tihna a ni zawk. 

Hei vang hian tunlaiah chuan Canadian English, South African English, Indian English, Singapore/ Malay­sian English, etc. tihte hi a lo awm ta nuk mai reng a ni. 

Indian English-te pawh hian English pawh hi a chiah hneh ṭan ve ta viau a ang. Entir nan: have hi -ing belha hman mai hi a lo chiangin a lo awl a ni mai thei, I'm lovin' it (McDonalds slogan) te pawh hi Indian English huhâng (influence) a nih a rinawm hle. Tunah chuan prepone tih thumalte hi kan hmang lar ta hle mai a, a awmzia a chiang riau bawk. Hei pawh hi Indian English a ni a, kum 1970 vel aṭanga hman ṭan niin tunah chuan Oxford English dictionary-ah te hian seng luh a ni tawh. Chuti a nih chuan, he thumal hi a dik lo tihna ni lovin, hman dan chi thar an chher chhuak ta zawk tihna a nih chu. 

Chutiang deuh bawkin, heng thumal promodown leh stay back han tihte pawh hi Mizoten kan phuah chhuah liau liau nge a nih a, Indian English kan hriat kan lo hmang ve mai zawk tih hi ngaihtuah theih deuh tur a ni. Hengte pawh hi tuna kan hman dana dictionary lamah hian seng luh la ni lo mahse, Indian English a lo nih a, hmangtu an tam chuan nakin lawkah phei chuan ṭawng tualleng pangngai tak leh hman dan tlanglawn a lo chan hun a awm mai thei a ni. 

Chutih hunah chuan English dictionary-ah seng luh hun te pawh a la awm ve mai thei. Ṭawng hi a che reng a, grammar leh hman dan (usage) pawh hian a hunlaia mi thiam tam zawk hman dan tlanglawn ber hi a zui deuh zel niin a lang.