SAZA

Hmanah chuan hmanah chuan, Vai lal nupuiah ka awm a, Tunah chuan tunah chuan, ka pu Sazaa nau ka awi e, aia i e, u aw e, ti kan naupan laia sikula kan zira kan thiante nen kan sawi rual tham tham thinte kha rei tawh hla mahse ka rilruah a lo thar uar uar a. Hei tunah February thla chawlhkar hmasa ber kan hmang mek a ni a, hemi ka ziah lai hi chuan. Social media leh chanchinbu hrang hrangah saza kah thu leh a kaptu pawh an man tawh thu kan lo hmu a. Chu chuan a ni kan nupan lai Mauruangi thawnthu kan zir thin laia Mauruangi nau awih hla kha min hriat chhuahtir ta chu ni. 

A ni e, khua leh tuiten dan kan hriatna tur hian sawrkar leh court pawh hian sum leh pai, tha leh zung tam tak a seng tawh a, a seng meka a seng zel ang. Kei ve takngial pawh hian ka  phak ang tawk chuan ka sawi ve thin. Chu chu nungcha humhalhna dan, kan tih mai thin, The Wildlife Protection Act, 1972 hi a ni. Tun hma hun rei takchhung kha chu a awm lo ang maiin kan hre em em lo. Mahse kn ramah Nungcha Humhalh Pawl, ASEP an ti emaw ni, te an lo awmin annin nasa takin tan an la a, chungte avang chuan he dan hi keini Mizo mipuite pawhin kan hriat phahin nasa takin a mi tam  zawk chuan kan zawm a ni lo em ni?

Mahse chutihlai chuan a awm lo kan awm fo bawk a, tun hnaiah pawh zawm lova saza kap an awm avangin chanchinbuah an chhuah uai uai a, social media lamah chuti bawk. A kaptu erawh an man ta a nih hmel a, dan bawhchhia chu dan angin an phutawka hrem hi an phu a, chutiang tak chuan court pawhin a hrem ngei turah i ngai phawt teh ang. Saza kap, that phei chu kum 7 thleng tan theih bakah pawisa chawi tel theih a la ni a. 

Pi leh pu hun aṭangin saza chu kan kap emaw  thangah kan awk emaw, feiin kan khawh hlum thin a, pasaltha ramchhuakte pawhin an kah hnem ber pawl a ni awm e. A chek tui han hawp chu an tan chuan a thlakhlelhawm a, ransa chek aia tui tih leh hawp chak an nei lo pawh nise an thiamawm khawp mai. Mahse hetianga dan a lo awm tak hnu chuan saza leh sakhi chek tui tia hawp khelh khelh thinte tan pawh insum a ngai tawh a, chu chu thlarau rah a ni nghe nghein dan zawmna a lo ni bawk si a. 

Tun hmate chuan laiking kawng sir  lungpui chunga awm ni lum aia awr lehlam  tisena a lehlam tidum a, tu pawi mah sawi lo min seh dawn lo tih kan hriat reng reng pawh a fuh emaw fuh lo emaw kan han vawm hram a. Kawng thlang thingler sang taka tlaiberh leh thlanthla fu mai mai pawh kan vawm thla dawn lo a, kan vawm fuh hek lo ang tih hrereng chung pawhin kan han vawm thlawk hram  duh thin kha a nia. Kawng sir thing panga hming lam tawi thuk tak taka kher duk duh zel tan chuan a inhmeh viau tho zel mai.

Mahse chutiang reng chu kan ni bik awzawng lo mai. Tunah chuan khi dan khi kan zawm em em tawh a, khaw thenkhatah phei chuan YMA ten tan an la bawk nen, a sa chu a tuiin a chek tui a tui kha fak ang tih hrereng mahse sakhi leh saza, sazuk pawh miin hmu se, kaha it loin an phone an phawrh a, a thla an la tawh zawk thin. Sava pawh nise chuti tho chu a ni. A perhna leh kahna turin tumahin sairawkherh an keng tawh ngai lo va, silai an keng ngai hek lo. Kohhrana rawngbawltu pulpita thusawi thin tan phei chuan dan bawhchhe ru reng sia semon han sawi duah hluah chu a inhmeh lo fu mai thei asin ti raw?

Kan dan zawmna chuan rah a rawn nei a, chu a rah chu eng mawi tak a ni a. Chu chu nungcha leh ramsa, savate tan chuan zalenna kawl eng, khawchhak lam aṭanga thlasik laia ni a lo chhuak keinin thlahlel taka ni lum kan lo ai thin ai pawhin a ropui zawk a. Vawm leh perh reng hlau loin kawng sir thingah lungmuang takin an fu a, an hlauh chu mupui a ni tawh zawk. Saikhamakawna ka pu, Kapkhama(L) te kawta thingrah sava duhzawng takte pawh, a hnuaia kan thu thupa kan zai mup mup chung pawhin thlamuang leh hlau loin thingrah chu an rawn tlan tawh zawk thin.

Zawl thlang awipang deuha phuihnam rahte pawh thangfen leh chinrangin tu mitmeimah veng loin an tlan ngam a, chutihlaia tlaiberhin a zu tlan ve pawh chu an ngeih lo chuang hek lo. Lamlian kawngpui hrul khampanga fartuahpar vul sen chuk maite pawh chu changsen leh sava chi hrang hrangin engmah hlau loin an tlan ngam ta. Heng zawng zawngte hi engdang vang ni loin, khi Nungcha Humhalhna Dan khi kan hriata kan lo zawm tak vang a ni asin.
Chutinilova chu mi khuaah thian dun ram vak an inkap palh, tih thawm kan han hre thinte hi chu a vanduaithlak dan a thuah hnih tlat bik. Saza chu an kap lo, mahse sa emaw tia thiante kaptu chu a fimkhur lohzia a lantir a,  chuvanga a thian chu thi ta a ni. Dan bawhchhe turin in aṭangin an chhuak a, The Wildlife Protection Act dan ngei chu. Thenkhat phei chuan permit pawh nei loin silai siamchawp an la kawlin an keng lehnghal a, Arm Act an bawhchhia a, dan pahniha hrem theih an ni ta hial a.

Dan bawhchhiat avanga hrem a hlauhawm avang chu thu dang nise, ramsa pawisawi lo leh savate an sa hmeh lo pawha heti chen chaw kan lo ei puar theih hnu, a sa ei duh vanga mana thah, a virthlak hrim hrim. Khawngaih leh lainat avang tal pawhin engtinmah tina loin he dan kan hriata kan zawm mek hi uar zawkin zawm leh ang u aw. Kan Lalpa pawhin mi fel 12 lek a thlan chhuah zingah pawh pakhat sual a lo awm ve tho ang khan, mi tlemte vir vanga dan kalha ramsa kap a, awk an lo awm zauh thinte hi chu hrethiam ila, an chungah danin ro a rel dawn si a.