TUIRIAL LUI A NU

Tunhnaiah Zema­bawk leh Seling inkar, Tuirial lui tui chu tuihawk ang maiin a nu vek mai a. Ṭhal lai, ruahtui awm loh laia hetia luipui anga kan ngaih, thal laia mipui mimir kan intawllen vena luipui tui lo nu ta vek mai chu a makin engemawti zawng phei chuan a rapthlak hial a. Kan luitui leh boruak te, thing leh mau te (Environment) lam ngaihtuahtu tan chuan ralkhel dar thinthawng tak a ni. 

Hetia luipui tui lo nu ta hi an han chhui chian chuan Aizawl daia Nghaka lui aṭanga lo intan a lo ni a, he luiteah hian phalna pawh awm lo, khapna pawh awm chuang lovin miin leivung an lo paih chiam chiam a. Chu luite chuan Chite lui a fin a, Chite luiah chuan tuihawk tui nu, leivung chhun khawmin a siam chu a luang a, Chite luiah chuan inthlifim zo lovin a nu a nuin Tuirial a fin leh a, an leivung paihna aṭanga km 20 vela Seling kai, Tuirial lui chu tuihawk ang maia rei tak chhung a nut takah chuan luidunga cheng nungcha pawh an ngaihtuahawm khawp mai. 

Tunlai hian Aizawl khawpui chhungah leh a chheh velah miin in leh lo din nan te, thil siamna hmun buatsaih nan te, kawng zauh nan te lei an lai a, sorkar lamin a paihna hmun tur buatsaih tawh hek lo, phalna hmun tur bithliah awm fumfe ta lo chu a remchang changah motor khalhtu ten leivung an bun a. A then phei chuan kawngpui chanve thleng rawkin an bun hnawk a, a buaithlak phian. Chutiang chu Bawngkawnah te, Reiek kawngah te leh World Bank Road kam Pachhunga University College ramah te leh Chite luiah te kan hmu a. Driver thenkhat phei chuan an rinna lai laiah a rukin an bun ringawt a, miin an man fuh chuan an vanduai deuh a ni mai a, an man hman loh chuan an tlanchhe haw zui a. Chutiang vel chu kan awmdan a ni ta. 

Kan ram leilung kan enkawl dan hi chu a veitu tan chuan mut tui loh phahna tham a nih tehlul nen kan ram hruaituho zingah ram vei avanga cher ta tual tual hmuh tur an vang phian. Hetianga phal lohna hmuna leivung paihtukan man fuh te hi ti leh duh tawh lo turin kan enkawl zui em tih ngaihtuah a ngai a, hmun thenkhatah phei chuan mi ram hmun tha te leh thlai chinna tur te hi an lo tihchhiatsak zo vek mai ang tih hlauhawm tak a ni. 

Mi tam takin sumdawn nan thleng leh no man tlawm chi (Disposable Plates & Cups) an hmang a. Ruaitheh nikhuain a remchang phian a, kan intihhmuh a, thingtlang khua thlengin heng hi kan hmang ta sup sup mai a. Engtinnge heng kan thleng leh no man tlawm, paih mai theih hi kan thehthang kan ngaihtuah zui tehchiam pawhin ka hre lo. Hemi chungchang bikah phei hi chuan ka lo ngaihtuah dan chuan hetiang hman kan han uar tantirh aṭang khan Pollution Control Board lam hi rang taka chein heng kan thil hman hnu kan thehthang dan tur hi an ngaihtuah ang chu ka lo ti a, ka bengvar loh vang nge vawiin thlengin heng kan thehthang dan tur hi sawi thawm a awm pawh ka hre lo. Ruaithehna hmuna ka kal a, hetiang thleng leh no kan hman apiang hian engtinnge an thehthang ang tih ka ngaihtuah ziah a, sorkarin a lakluh khapna dan emaw, hman tawh hnu thehthang dan tur emaw a ngaihtuah hun hi keima tawkin ka lo ngaihven reng a, chutiang chu ka lo la hre lova, ka bengvar lo deuh a nih te ka ring. 

Tlem lai deuh, Tuirial kawng sira bawlhhlawh sawngbawlna hmun an la peih hma si khan bawlhhlawh kha hmun hrang hrangah an paih a, kawngpui sir hnim buk velah tawih thei lo chi hrang hrang kha kan hnutchhiah teuh mai a, ka mangangin khatih laia UD & PA changtu Minister kha ngamtlakah ka ngaihmawh thu ka hrilh ve ringawt a. Bawlhhlawh sawngbawlna an peih hnu pawh hian a hmun lova kawng sira bawlhhlawh paih hi a la awm ta rengin ka hria. 
Kan leivung paih dan te, kan bawlhhlawh paih dan te hi kan fimkhur loh chuan kan ram hi kan sawp chhe thui thei viau dawn tih a hriat sa a. Kan pi leh pu huna kan hmuh loh ‘plastic’ leh ‘polythene’, kum sawmnga, kum za chhung lai daih, ram leilung tichhe theitu tur thangtharin kan nei a. Tunhma ang khan kan khawsa thei tawh lo. Chumi inhriat fiahtir tur chuan dan khauh deuh hlek kan mamawh a ni. Ram changkangah chuan heng hi uluk takin an ngaihtuah a, a thehthang dan tur an ruahman a. A thehthangna lam ngaihtuah ve leh mang si lovin mi neih ang kha chu kan neih ve turah kan ngai ni hial tein ka hria a. Chuti a nih loh vek chuan thenkhatin hetiang ngaihtuahna lama kan hmanhmawhpui ang huin kan sorkar hi a hmanhmawh ve lo a ni thei. 

Mihring taksa thuah ei tur tluk bawkin ek hi a pawimawh a. Ei thei ringawt ila e thei lo ila a buaithlak a. Ei tur tithianghlim ringawt ila kan taksain a mamawh loh paih chhuah ngai (zun leh ek) hi a thehthang dan tur ngaihtuah fumfe leh si lo ila a dik thei lo ang bawkin bawlhhlawh hi tih tak taka kan ngaihtuah a ngai tih hi a lang a. Leivung hi kan laih chhuah hmaa Pathianin a dah dan anga a awm lai chuan thil hlu tak ni mah se kan han laih chhuah a, kan hman duh leh tawh si loh chuan a buaipuiawm ta hle tih chu Tuirial lui meuh Aizawl dai aṭanga a chawlhkar a chawlhkara kan tinu ta mai hian a hril chiang lehzual hle. 

Kan bawlhhlawh leh leivung enkawl dan tur tha hi kei tehlul hi chuan ka hre hauh lovang, mahse ngaihtuah ngun hle a ngai tih chu kan Tuirial lui lo nu ta vak mai leh kan bawlhhlawh thehthang dan hrang hrang hian a hril chiang thung. Keini ang mimawl ngaihtuahna tawkah chuan kan leivung hi hmang thiam ila chu kan tan thil tangkai takah a chhuak theiin a lang. Kan ramah hian leivung hmanga zawl siam theih tam tak a awmin a lang a, a then chu a remchang deuh ang a, a then chu a remchang lo deuh ang a, remchang vak lo pawh a hma aia ram rema chantir nan hmang thei ila tiin duhthu ka sam thin. Mizoramah chuan zawl hrim hrim hi a hlu ngawih ngawih a, Capital Complex a sorkarin zawl a siam te hi a hlu hlein ka hria. Hetiang deuh hian ruam chhengchhe chhûn zawl nan leivung hi hmang thiam ila, chumi atan chuan sorkar pawhin ngaihtuahna leh sum leh pai pawh seng thiam se chu kan tana hnawmhnawk leivung, kan pawi sawitu hi kan tan thil remchang leh hmanraw tha a ni mai dawnin a lang. 

Eng pawh ni se leivung chunga thuneitu leh bawlhhlawh thehthang dana thuneitu sorkar tan chuan tih tak taka ngaihtuah a ngai e.