Kar a hla Di bawihte

Khaw tam tak hi chu thu leh hlaa han chawi rem lo zet zet hi a ni ve a. Koh duat ngaihna awm hlek lo khawpa khaw hming nalh lo te pawh a awm nawk mai. C. Ṭhuamluaia vang kha emaw ni teh kher ni, 'Leitlangpui' han tih hian eng emaw ti tak hian lung a tileng a, hlaa chawi te hi a remin a nawm hmel a, a ngaihawm ruih mai a ni. Nia, Lunglei mi ril C. Ṭhuamluaia khan a thu ziah tam takah Leitlangpui hi chuan ve chakawm ngawih ngawih turin a chawi a, ngaihnobei em em hian a chhuah a, an nulate pawh hi ngaihzawnawm riau turah min ngaihtir thei rum rum ṭhin.

Mizo zaithiam zinga ngainatu ngah ber pawla ka rin, C. Lalrinmawia (fam) hla pakhat, 'Kar a hla di bawihte' tih hla mawlh mai hian lung a lo tileng nasa tawh ṭhin a, a rau a thawh fuh chang chuan tun thleng pawh hian Mizo lengzem hla ṭha tam tak zinga lung tileng ber mai pakhat chu a la ni fan mai.

Mizorama khawpui ber dawttu a ni a, chutiang khawpui ve riang ruangah chuan nula hmelṭha tak tak, no tak tak leh en tawh pawha en leh ṭul ṭhin an tih ang chi te pawh an leng suau suau tura ngaih a ni. C. Lalrinmawia mitah chuan chu'ng zinga pakhat chuan ngaihno a bei fal a, mawi tam tak zingah chuan a mawi chuang bik em em a, a no ber ber zingah pawh chuan zun a phur fal bik tih a chiang reng mai a. Ani lah chu Aizawl khawpuiah a awm a, he hla a phuah hun lai, kum 1980 hnu lam hret chho velah chuan Aizawl leh Lunglei te chu chuti maia han inkal pawh zung zung theih a ni lo va, induh leh inthlahlel ngawih ngawihte tan chuan kar hi a hla vawng vawng dawn a ni tih hai rual a awm lo.

Leitlangpui tuala leng, tleitir dawn tuai te chu mitthla-in a han hmu ṭhin a, a sam chhawlleng thliin a chhem len siau siau te, duh em ema a thlir vawng vawng laia a zah lutuk avanga a biang sen ṭen ṭen te, a lai lutuk a heh han pet sawi vel te chu a tak ang maia chiangin a mitthla-ah a lo lang a. Lunglen han tuar zo chi ziazang a ni lo. An inkar kawng thuizia leh chu a han ngaihtuah a, a lunglen hnemtu ve ber ṭhin lehkhathawn te lah chu a reia rei mangkheng a thang ṭhin a, ani lungleng urhsun lutuk tan chuan lehkhathawn veivah chhung rei lutuk te chu tuar fe tham a nih avangin a manganthlak a. Amah chauhin khum laizawlah duhthu a han sam ṭhin a, theih chu ni se a lehkhathawn kengtu atan vaṭhu te hi han tir mai ṭhin sela, a lunglenzia leh a tel lova a nunkhua a nguaizia te, amah ngaia a nunram a chauhzia te thlenga lehkhathawn hmanga va hrilh te pawh a châk ngawih ngawih ṭhin.

Zan hun a lo her chhuak a, thlasik thlifim a thaw heuh heuh a. Thla fang lah chu a lunglenthlak tawk lekin a lo eng dul reih a. Daifimin thinghnah a far huh hliam a, thla no engah chuan a tle ser ser a. Kar hla di zêna uai, lungleng tawngkhawng tan chuan a tawrha han tawrh zawh chi rual a ni lo. Lunglei khawpui awmna lam nia a hriat te chu a han thlir leh ringawt ṭhin a, zan mah ni se ṭhal romei a kai ṭan tawh avangin khua a lang thui thei der si lo. Kawlvalenchhama awm Leitlangpui hmuh te zawng han beisei chi rual a ni lo.

Chuti chung chuan a rinna mitthla chu Leitlangpui tual lamah a leng phei vawng vawng a, kha tleitir dawnthar tuai te khan engtin tak chuan chu zan lunglenthlak leh khawharthlak chu lo hmang ve ang maw tiin a suangtuah a. Tih theih a nei chau ngang mai, 'tui takin lo mu rawh aw,' tia duhthusam ram aṭanga mangṭha mai loh chu tihtheih a nei lo. Ni e, chan a chauh a, beisei a san loh viau a, lunglen lama a tawng sang ṭha ṭha nih bawk si chuan hmachhuan tur leh innghahna tur te hi a chaurau duh khawp a, mumang mai mai te hi kan innghahna leh kan tleipui tawk a ni ve fo ṭhin.

C. Lalrinmawia pawh hian hma­chhuan tur ropui tak a nei bik lo. A thinlung lalnu chu a taka hmuh phak rual lohva hla-ah, a rawn ngai ve nge ngai ve lo tih pawh hriat loh leh, a dam nge a damsam lo tih pawh hriat lohvin a awm a. Ani lunglenzia leh a khawharzia te chu a rawn hrethiam phak ang em tih lah hriat a ni hek lo. Chutiang dinhmun aṭang chuan inhnemna tur a vang em em a, 'mumangah han inhmu hlauh teh reng ila aw...!' tih te chu duhthusam a sam chhuah phak tawk a ni a, chu mai te chu beiseina meichher a chhit ve theih chhun a ni.

Miin lunglenna rau a chan chhah tawh tak tak chuan a hawina lam apiangah lunglenpui tur leh lunglen tizualtu a hmu mai ṭhin a. Chhun pachanga artui lai kâk ri te, ruahpui vanawn sur tur inmung kara khawpui ri uan uan te, ni sa vawl vawl hnuaia thereng hrâm leh uisen rawl mai mai pawhin lunglen a tizual em em thei ṭhin. Chutiang khawpa lunglenna-in mi a man nat tawh chuan khuarel thil mawina leh duhawmnate hi mihring mitah a lo lang fiah zual a, hmuhnawm an lo chang thar fo ṭhin. 

He hla phuahtu pawh hi lunglenna sawi hleih theih loh chuan a man a, a mitah khuarel mawina te chu an lo lang fiah zual a. Mahse, pangpar mawi tak tak a thlir lai te chuan a rilru-ah rang takin thil mawi khaikhin tur dang a lo zuang lut ve nghal a. Chu thil chu eng dang ni lovin Leitlangpui tuaitiri bawk chu a ni. A sam sei hniang maiin a kal zawnga a hnungzang a han vaw siau siau ṭhin te chu eng thil mawi dang mahin khum thei hian a hre lo va. Sava azawnga nunnem ber mai, vaṭhu thingzara hlim leh zalen taka a chetla vel ang maia thlir nuam leh mit titlai niin a hre hial mai a ni. 

He hla sa thiam, kar hla di zuna lo uai ve tawh ṭhin, a bik takin Leitlangpui nula zuna lo uai tawh ṭhin tan phei chuan he hla-in lung a tihlen theih turzia leh, thla eng hnuaiah mittui nena inchiahpiah nuaiha zanlai thlenpui mai a awl turzia hi ka hrethiam a. Lunglei khawpui thleng hian ka ralkhat ngainat phah ve titih ngawt ṭhin nia!