MIZO ṬAWNG HMAN UAR?

Ṭhahnem ngai zualin Mizo ṭawng hmang dik turin min bauh nasa a, puipuna hmun, bazar leh ṭhalaite tual zal titia ṭawng an hman dik loh nasatzia kan manganpui bawk a. Kei erawh chuan chumi lam chu ka um zui dawn lova, Mizo 
ṭawng hrim hrim hman uar a ṭulin ka hria. A nawlpuiin Mizo ṭawng kan hman danah duh khawp a tling lo deuh a nih paw’n, ṭawng dang a nih loh phawt chuan a dikhlel deuh a nih paw’n, menah thlak chin nei ila. Ṭawng hi chu a then vel a, a kual tawn hnuah tum luih vak pawh ngai lovin, hman tlanglawn tur ber hi a damkhaw chhuak leh tho ṭhin.

Kan ṭawng kar laka ṭawng dang (a bikin sap ṭawng) kan hman tel nasatzia te, hmun leh thil hmingah pawh sap ṭawng thumala dah a ni fur mai te hi manganpui hmasak a ngai. Mizo ṭawng dik ber kan zawng a, kan inkhak a, kan insel mek lai hian ṭawng dangin min hneh lak mek a ni. Kan thusawi kar laka sapṭawng thumal zeh tam kan uar a, a changkang tlata kan hriat chuan kan ṭawngkau chheh ṭhate hi a bo zel ang. 

Ṭawng hman dik hrim hrim hi ka hnualsuat hauh lo va, ṭawng chungchanga a dik leh dik loh fir taka tehna sahal kan khaina hmun tur chu a awm narawh. Bik thil hrang hrang leh punkhawmna hmun (Zirna in, Kohhran, NGO, Seminer, Radio leh TV) ah te hi chuan a dik thei ang bera hman a ṭul. Heng hmunah hi chuan kan thikthu pawh chhe hle se. 

Kan ṭawng hman lai hi thawk leh khata ral thut tur chu a ni lo ang; amaherawhchu, Mizo ṭawng hian hausak lam a pan em? Huang a zauh ve zel em? tih hi ngaihtuah ta ila, ṭawngkau chheh leh ṭawngkam bungraw ṭha tak tak kan neihsa te paw’n, rawih lam min pan san mek lai hian “a rawn kal, a lo kal” ti vela a dik zawk kan buaipui vak vak hian awmzia a nei thuk lutuk lo. Khawvel finna leh thiamna invawrh san zel rual hian Mizo ṭawng hi engtin nge kan tihhauhsak ang a, a changtlun ve zel ang tih hi a pawimawh hmasain ka hria. 

Rev. Vanlalnghaka’n ṭum khat chu Aizawl khawpui hulum lai veng pakhata thu a sawinaah tehkhin thuah puakruka inkap hlum chung­chang hi a sawi tel a. Inkhawm banah chuan naupangho chu an buai nasa mai, an chhungte bulah, “puakruk kha eng nge” tih an zawt nasa hle a ni awm e. Pu Nghaka’n, “revolver lo ti ila chu a chiang zawk tur,” tiin a sawi nghe nghe. Kan nula pakhat paw’n lengkir awmzia a hre hauh lo nia mawle! 

Chapchar Kut lawmna hmun pakhata ‘It’s my life’ hla sa ta mai zaithiam neih pawh hi chhangchhiat thlak tak a ni bawk. Ṭawng hman dik loh chungchanga min khak a, min khei fek fektu te, Mizo ṭawng Inpui bera kan ngaih pawl hmingah ‘Mizo Academy of Letters’ a ni tlat mai hi a lungchhiathlak mang e! 

Mizo ṭawnga sawi fiah harsa tih kan ngah ta lutuk te hi engtia han chin fel chi nge ni ang? Jacques Derrida, French dawnril (Philosopher- tih hi ‘dawnril’ tih hian a fiah kim lo ang. Mahse Mizo ṭawnga dah phawt hian eng emaw chen chu a lang ruak tho a, ṭawng chu a hausa ve zel a ni mai) chuan, “Ṭawng reng reng hi lehlin (translate) theih a ni lo, hrilfiah/ sawifiah (interpret) a ni,” tiin a sawi a. A pawmawm asin. Kan khawsakna leh hnam chinphung a in an loh miau chuan ṭawng dang hi fiah kim kelin sawifiah theih a ni lo hrim a. Khawl, bungrua, natna leh a enkawl dan bikah te phei chuan a ni leh zual awm e. 

Valectomy hi mipa insiam kan ti mai a, a fiah ve viau tho a. A tir aṭangin Mizo ṭawngin sawi mai dan a awm lo ti ta ila, valectomy chu kan ṭawngin kan nei dawn lo tihna a ni mai a. Tun hma chuan TB hi Ngawr a ni a, tunah chuan Ngawr hi TB natna tiin hrilhfiah a ngai ta. Hei ringawt pawh hian Mizo ṭawng hlamchhiah a nihzia a lan chian tir. Mizo ṭawngin a fiah zo lo deuh a nih paw’n, kan ṭawng ngeiin sawi ta tho ila, Mizo ṭawngin sawi dan tur kan nei dawn tihna a ni mai. 

Sap ngaihsanna hringawl (Colonial Hangover) kan vei nasat luat vangin, mahni hnam ṭawng kan hnualsuat a, kan zahpui ta a ni ber!