Vanglaini zirchianna: Mizoram leh Covid-19 endikna RTPCR

April 7, 2020 aṭangin Zoram Medical College (ZMC) Covid-19 Laboratory-ah Covid-19 hripui kai nia rinhlelhte endik ṭan a ni a, tun thleng hian Mizoram sorkarin hmun dang aṭanga a hawh khawlte hmangin Covid-19 hrik kai nia rinhlelhte hi a la endik zui zel.

ZMC-a laboratory bul ṭanna tura ngaihtuahtu zinga mite Vanglaini-in a kawm kual a, an hnen aṭang hian Mizoramin Covid-19 endikna laboratory a neih dan leh, a khawl a hawh leh lei dante hriat a ni:

ZMC-a nasopharyngeal swab sample endikna tura laboratory bul ṭanna atan hian Mizoram University (MZU) leh Pachhunga University College (PUC) lama an RTPCR kháwlte hawh a ni a, hemi hmang hian bul ṭan a ni.

Indian Council of Medical Research (IMCR) aṭangin swab sample endikna tur hmanrua (test kit) 1,000, Roche company siam chu kumin April thla tìr lamah a lo thleng a. Roche company siam test kit hi MZU leh PUC khawlah hman theih a nih loh avangin Central Agricultute University (CAU), Selesih-a Prof. Tapan Dutta laboratory aṭangin Roche company siam RTPCR chu Mizoram sorkarin a hawh a, chu kháwl hmang chuan ZMC-ah April 7 aṭangin swab sample endik ṭan a ni a; hman hmasak ber ní-ah hian mi 15-te swab endik a ni.

ZMC Laboratory-a swab sample endik ṭan hma hian Kolkata, Guwahati leh Silchar-ahte Mizorama hripui vei rinhlelhte swab sample chu endik a ni ṭhin a; state páwnah hian sample 58 endik hman a ni.

Hetih lai hian, ZMC lam chuan kumin March thla khan Covid-19 hrik enna tur khawl, anmahni puala neih an rawt tawh a, National Health Mission (NHM) kaltlangin PCR kháwl cheng nuai 18 man, QuantStudio 5 RTPCR system lei tura tih a ni. Nimahsela tun thlengin he PCR kháwl hi hmuh tur a la awm lo a; Mizoram sorkarin Covid-19 hrik endikna kháwl ama pualin a la nei lo a, mi dang kháwl hawh khawm hmangin endik a la ni mek zel.

ZMC Covid-19 Laboratory-ah MZU/PUC/CAU khawl hmanga April 7 aṭanga thla hnih chhung swab sample-te endik a nih hnuah, Mizoram sorkar chuan Institute of Bioresources and Sustainable Development (IBSD), Imphal be ráwnin, an hnen aṭangin Real-Time PCR kháwl a hawh belh a, June 5, 2020 khan ZMC a thleng.

IBSD khawl hawh tur hian Mizoram Science, Technology & Innovation Council (MISTIC) lamin an buaipui a, IBSD chuan an kháwl chu Mizoramin an mamawh chhúng zawng hman an phalsak. Khawl hawh thar hmang hian June 8 aṭangin swab sample endik ṭan a ni a; a hmaa khawl pakhat kawl sa nen, khawl pahnih hmanga endik a nih tâk avangin June 8 aṭang chuan ni khata sample endik zat pawh 500 chuang a tling nghal.

Thantluanga, Hauva & Sons chuan RTPCR leina turin cheng nuai 21 chu Health minister kal tlangin an thawh a, chumi hmang chuan RTPCR kháwl, Roche company siam tho lei tum mek a ni. He khawl thar hi Kolkata aṭangin nimina lo thleng hman tura beisei ni mah se, khawl hi commercial flight-ah an thawn theih loh avangin a la thleng lo a; a lo thlen theih dan tur bawhzui mek niin Vanglaini chuan thu a dawng.

Hetih lai hian, swab sample hi chak zawka endik a nih theih nan, a tichaktu tur khawl - Automated RNA Extractor chu nimin khan Mizoram a lo thleng a, harsatna dang a awm loh chuan vawiinah hman ṭan nghal theih beisei a ni.

RNA Extractor hi SDRF sum aṭanga lei a ni a, cheng nuai 26 man vel a niin June 8, 2020-a Kolkata-a an chah chu June 10-ah a thleng hman a ni.

RNA Extractor chu RTPCR kháwl hmanga test tichaktu tur a nih angin, tuna sample endikna an kalpui mek manual method nena ṭangkawpin darkar 24 chhungin sample 800 vel tal ZMC laboratory-ah an endik thei tawh tura ngaih a nih thu mithiamte chuan an sawi.

Vanglaini thu dawn danin, kháwl thleng tharte chu tluang taka hman theih a nih chuan, total lockdown kal mek chhungin Mizoram pawn aṭanga lo hawte chu endik zawh thawkhat beisei a ni a; MZU khawl pawh hi tunah chuan a hman leh theih tawh tura siam (recalibrate) nia thu dawn a ni bawk.

ZMC-ah Covid-19 endikna laboratory bun a nih theih nan kumin March thla tàwp lam leh April thla tìr lam khan Health minisrer Dr R Lalthangliana remruatnain MLA ṭhenkhat bakah, MZU, PUC,  RIPANS, CAU, etc.-a mithiamte'n hma an la a ni. 

Hma latute zinga laboratory lama mithiam pakhat chuan, Mizoram sorkarin ama puala ZMC-a nasopharyngeal swab sample endik theihna tur laboratory a neih theih mai loh chhan chu Health department chhunga ngaihdan inang lo awmte leh, a tih theih dan lam ngaihtuah tawk loa a harsatna lam thlir tlat official ṭhenkhat an awm vang nia a hriat thu a sawi.

Vanglaini thu dawnna chuan, swab sample endik theihna tur laboratory din chu thil harsa tak a nih loh thu sawiin, ZMC-a laboratory din a nih theih nana hma an lâk laiin ZMC hmunhma an enfiah a, TB laboratory atana an ruahman chu Covid-19 laboratory atana hman turin ruahmanna siam a nih thu a sawi a, "Covid-19 laboratory atan hian bio safety level (BSL)-3 tal a ngai a, ZMC-a TB laboratory atana an ruahman kha BSL-4 tling tur pawhin siam a har loin ka hria," a ti.

ZMC-a Covid-19 endikna tura laboratory dinna atana hmalatu pakhat chuan, "Tunah chuan kan ngaih a ṭha deuh tawh a, RNA Extractor a awm hi chuan state pawn aṭanga rawn hawte hi kan test kim  thuai theih kan beisei a, chak zawkin kan test thei tawh ang," tiin Vanglaini a hrilh.

 Covid-19 leh Mizoram
•    Home quarantine tih ṭan hun    -    February 1, 2020
•    Ramria enfiah (screening) ṭan hun    -    February 4, 2020 @ Zokhawthar
•    Rapid antibody test (RAT) tih ṭan hun    -    May 1, 2020
•    Swab sample endik hmasak ber    -    February 5, 2020
•    Sample endik hmasak berna hmun    -    NICED, Kolkata
•    Mizoram páwna sample endiknate    -    NICED, Kolkata
        -    Guwahati Medical College
        -    Silchar Medical College
•    Mizoram páwna sample thawn zat    -    58
•    ZMC Laboratory hman ṭan ni    -    April 7, 2020
•    ZMC Lab. hman ṭan nía endik zat    -    15
•    ZMC Lab.-a kháwl 2 hman ṭan hun    -    June 8, 2020
•    ZMC-ah June 8 thlenga endik zat    -    3,100+